Azerbaycan'ın Savunma Alımlarında Türkiye ve İsrail Dengesi

Azerbaycan'ın savunma sanayii alımlarını inceleyince, söylentilerin aksine, Azerbaycan'ın Türkiye'den "almadığı" doğru değil. Aksine, Azerbaycan hem Türkiye'den hem de İsrail'den önemli miktarda silah ve askeri teknoloji ithal ediyor. Bu, stratejik çeşitlendirme, teknolojik ihtiyaçlar ve jeopolitik çıkarlara dayanıyor. Türkiye ile Azerbaycan arasındaki yakın ilişkiler ("bir millet, iki devlet" sloganıyla simgelenen kardeşlik) göz önüne alındığında, elbette Türkiye'ye destek vermesi (yani Türkiye'den alım yapması) mantıklı görünebilir, ancak gerçekte Azerbaycan zaten bunu yapıyor. Bununla birlikte, tüm alımları Türkiye'den yapmaması da pragmatik nedenlere bağlı. Aşağıda detaylı bir şekilde açıklayayım, verilere dayanarak.

Azerbaycan'ın Genel Silah İthalatı ProfiliAzerbaycan, Sovyet sonrası dönemde Rusya'ya bağımlıydı, ancak 2010'lardan itibaren kaynaklarını çeşitlendirdi. Stockholm Uluslararası Barış Araştırmaları Enstitüsü (SIPRI) verilerine göre:

• 2011-2020 döneminde Azerbaycan'ın silah ithalatının %27'si İsrail'den geldi (çoğunlukla 2016-2020 arası).
• 2015-2019'da İsrail'in payı %60'a, 2016-2020'de %69'a ulaştı.
• Toplam ithalat hacmi bakımından Rusya hâlâ büyük paya sahip (yaklaşık %60-70 genel), ancak İsrail ve Türkiye gibi ülkeler kritik teknolojilerde öne çıkıyor.

Azerbaycan'ın toplam silah ithalatı, Ermenistan'la olan çatışmalar (özellikle Dağlık Karabağ) nedeniyle yüksek: SIPRI'ye göre Azerbaycan'ın ithalatı Ermenistan'ın 8,2 katı. Bu ithalatlarda çeşitlendirme stratejisi uygulanıyor, çünkü tek bir ülkeye bağımlı olmak riskli (örneğin Rusya'nın Ermenistan'a yakınlığı).Azerbaycan'ın Türkiye'den AldıklarıAzerbaycan, Türkiye ile yakın kültürel, tarihi ve stratejik bağları nedeniyle Türkiye'den önemli alımlar yapıyor. 

• Dronlar ve İHA'lar: Bayraktar TB2 ve Akıncı dronları, 2020 Dağlık Karabağ Savaşı'nda Azerbaycan'ın zaferinde kritik rol oynadı. Azerbaycan, Türkiye'den yüzlerce TB2 ithal etti ve bu dronlar Ermeni hava savunmasını yok etti.
• Modernizasyon Projeleri: Türkiye, Azerbaycan'ın Rus yapımı SU-25 uçaklarını ve diğer ekipmanlarını yükseltiyor. Örneğin, 2024'te Bakü'deki savunma fuarında Türk şirketi TUSAŞ'ın SU-25 upgrade'leri sergilendi.
• Diğer: Zırhlı araçlar, mühimmat ve eğitim desteği. Türkiye, Azerbaycan'a askeri danışmanlık da sağlıyor.

Türkiye'nin Azerbaycan'a desteği sadece alım değil, aynı zamanda ortak üretim ve teknoloji transferi şeklinde. Bu, ilişkilerin gereği olarak görülebilir ve Azerbaycan'ın Türkiye'ye "destek vermesi" anlamında zaten gerçekleşiyor.Azerbaycan'ın İsrail'den Aldıkları ve NedenleriAzerbaycan, İsrail'den de yoğun alım yapıyor (yaklaşık %70'i İsrail'den gelen silahlar, yabancı medyaya göre). Başlıca ürünler:

• Hava savunma sistemleri (Iron Dome benzeri), Spike tanksavar füzeleri, Heron dronları, artillery ve anti-infantry silahlar.
• Rus ekipmanlarının İsrailli şirketler tarafından upgrade'i (örneğin IAI'nin çalışmaları).

Peki neden İsrail'den alıyor, Türkiye'ye rağmen?

1. Teknolojik Üstünlük: İsrail, belirli alanlarda (elektronik harp, hassas füzeler, istihbarat sistemleri) Türkiye'ye göre daha ileri teknolojilere sahip. Azerbaycan, Batı ülkelerinin ambargosu nedeniyle (Ermenistan'la çatışma yüzünden) bu teknolojilere İsrail üzerinden erişiyor.
2. Ekonomik Karşılıklılık: İsrail, Azerbaycan'dan petrol ithal ediyor (%40'ı Bakü'den, 2024'te %28 artış). Karşılığında silah veriyor – bir tür barter. Bu, Azerbaycan için ucuz ve güvenilir bir ticaret.
3. Jeopolitik Ortak Çıkarlar: Her iki ülke de İran'ı tehdit olarak görüyor (Azerbaycan'ın İran'la sınır gerilimleri, İsrail'in nükleer endişeleri). Rusya'ya karşı da ortak tutum: Azerbaycan Rusya bağımlılığını azaltmak istiyor.
4. Tarihsel Bağlar: İlişkiler 1990'lardan beri güçlü; hatta Türkiye bu ilişkilerin kurulmasında aracı oldu. Gaza çatışmasına rağmen Azerbaycan İsrail'e sessiz kalıyor, çünkü stratejik çıkarlar ön planda.

İlişkiler Gereği Türkiye'ye Destek Vermesi Daha Makul mu?Evet, makul görünebilir, çünkü Türkiye-Azerbaycan ilişkileri çok yakın: Ortak dil, kültür, NATO dışı müttefiklik ve Karabağ'da Türkiye'nin desteği. Azerbaycan, Türkiye'den alım yaparak zaten bu desteği veriyor – örneğin dron alımlarıyla Türk ekonomisine katkı sağlıyor. Ancak tam bağımlılık riskli: Eğer Türkiye'ye ambargo gelirse (örneğin ABD'nin CAATSA yaptırımları gibi), Azerbaycan savunmasız kalır. Çeşitlendirme, ulusal güvenlik için mantıklı bir strateji.Sonuçta, Azerbaycan pragmatik davranıyor: En iyi teknolojiyi en uygun fiyata alıyor. Türkiye ve İsrail arasında rekabet yok, hatta işbirliği var (örneğin Rus ekipmanlarının ortak upgrade'i). Bu denge, Azerbaycan'ın bağımsızlığını güçlendiriyor. 

Özgürlük Adalet