Türkiye'nin Savunma Sanayii Hakkında
Türkiye'nin savunma sanayii tarihi Osmanlı İmparatorluğu'na dayanır. Osmanlı döneminde, toplar ve tüfekler gibi silahlar üretilmiş, örneğin 1453 İstanbul'un Fethi ve 1526 Mohaç Savaşı'nda kullanılan silahlar yerel olarak imal edilmiştir. Tophane-i Amire gibi tesisler 18. yüzyıla kadar rekabetçi üretim yapmıştır, ancak Sanayi Devrimi ile teknolojik gerileme yaşanmış ve dumansız barutlu tüfekler, yivli toplar ile zırhlı gemiler yabancı ülkelerden satın alınmaya başlanmıştır. Modernleşme çabaları kapsamında Zeytinburnu Demir Fabrikası (1843-1930) gibi tesisler kurulmuş, 1890'larda Alman tüfek ve toplarının lisanslı üretimi yapılmıştır.
Cumhuriyet'in kurulduğu 1923 sonrası dönemde, savunma altyapısı işgallere karşı korunmak için İstanbul'dan Ankara'ya taşınmıştır. Silah, mühimmat ve barut tesisleri Askeri Fabrikalar Genel Müdürlüğü altında toplanmış, 1950'de Makine ve Kimya Endüstrisi Kurumu (MKEK) olarak birleştirilmiştir. 1923-1950 arasında Ankara, Konya, Eskişehir, Keskin ve Erzurum'da küçük atölyelerde hafif silah ve mühimmat üretilmiş, havacılıkta TamTAŞ (1926) gibi girişimlerle 112 uçak montajı yapılmıştır. Özel sektörde Nuri Killigil gibi isimler tabanca ve havan üretmiştir. Ancak II. Dünya Savaşı sonrası NATO üyeliği ve ABD yardımları yerel gelişimi durdurmuş, tesisler MKEK'e entegre edilmiştir.
1950-1960'larda yabancı yardım ve tedarik NATO altında hakim olmuş, yerli çabalar durmuştur. 1960-1974 döneminde Kıbrıs krizleri (1963, 1967) ve 1974 harekatı ithal ikamesini teşvik etmiş, MKEK Alman lisansıyla G-3 ve MG-3 tüfekleri üretmiştir. 1974 ABD silah ambargosu sonrası özerklik çabaları artmış, Türk Silahlı Kuvvetleri Vakfı kurulmuş, TAI (1974, havacılık), Aselsan (1975, elektronik) gibi şirketler faaliyete geçmiştir. 1980'lerde Havelsan (1982), Roketsan (1988) ve TEI (1985, F-16 motor bakımı) kurulmuş, ortak projelerle teknoloji transferi yapılmıştır. Savunma Sanayii Müsteşarlığı (SSM, 1985) geliştirme koordinasyonunu üstlenmiştir. Ancak 1990'lara kadar ithalat bağımlılığı yüksek kalmış, yerli üretim sınırlı kalmıştır. Bu dönemde terörle mücadele (PKK) ve gizli/açık ambargolar (1980-1990) nedeniyle NATO müttefiklerine bağımlılık devam etmiştir. Genel olarak, 2000 öncesi Türkiye savunma ihtiyaçlarını büyük ölçüde yabancı ithalat ve yardımlarla karşılamış, yerli üretim temel seviyede kalmıştır.2010 Sonrası Türk Savunma Sanayiindeki Gelişmeler
2010 sonrası dönemde, Türk savunma sanayii büyük bir dönüşüm geçirmiş, yabancı bağımlılıktan yerli üretime geçiş hızlanmıştır. Bu süreç, 2000'lerin başında başlayan ancak 2010'larda ivme kazanan politikalarla desteklenmiştir. 2004'te Savunma Sanayii İcra Komitesi (Başbakan Erdoğan başkanlığında) 11 milyar dolarlık yabancı ihaleleri iptal ederek yerli projeleri önceliklendirmiş, Milli Tank Projesi (Altay), Milli Muharip Uçak (TAI TF Kaan), Milli Gemi Projesi (MİLGEM), Atak Helikopteri (T129 ATAK) ve Milli Piyade Tüfeği (MPT) gibi girişimler başlatılmıştır. 2016 darbe girişimi sonrası SSM Cumhurbaşkanlığı'na bağlanmış (2017), Savunma Sanayii Başkanlığı (SSB) olarak yeniden yapılandırılmış (2018), karar alma hızı artmıştır.Ana gelişmeler şöyle özetlenebilir:
Türkiye'nin savunma sanayii tarihi Osmanlı İmparatorluğu'na dayanır. Osmanlı döneminde, toplar ve tüfekler gibi silahlar üretilmiş, örneğin 1453 İstanbul'un Fethi ve 1526 Mohaç Savaşı'nda kullanılan silahlar yerel olarak imal edilmiştir. Tophane-i Amire gibi tesisler 18. yüzyıla kadar rekabetçi üretim yapmıştır, ancak Sanayi Devrimi ile teknolojik gerileme yaşanmış ve dumansız barutlu tüfekler, yivli toplar ile zırhlı gemiler yabancı ülkelerden satın alınmaya başlanmıştır. Modernleşme çabaları kapsamında Zeytinburnu Demir Fabrikası (1843-1930) gibi tesisler kurulmuş, 1890'larda Alman tüfek ve toplarının lisanslı üretimi yapılmıştır.
Cumhuriyet'in kurulduğu 1923 sonrası dönemde, savunma altyapısı işgallere karşı korunmak için İstanbul'dan Ankara'ya taşınmıştır. Silah, mühimmat ve barut tesisleri Askeri Fabrikalar Genel Müdürlüğü altında toplanmış, 1950'de Makine ve Kimya Endüstrisi Kurumu (MKEK) olarak birleştirilmiştir. 1923-1950 arasında Ankara, Konya, Eskişehir, Keskin ve Erzurum'da küçük atölyelerde hafif silah ve mühimmat üretilmiş, havacılıkta TamTAŞ (1926) gibi girişimlerle 112 uçak montajı yapılmıştır. Özel sektörde Nuri Killigil gibi isimler tabanca ve havan üretmiştir. Ancak II. Dünya Savaşı sonrası NATO üyeliği ve ABD yardımları yerel gelişimi durdurmuş, tesisler MKEK'e entegre edilmiştir.
Vecihi Hürkuş: Türk Havacılığının Unutulmaz Öncüsü
1950-1960'larda yabancı yardım ve tedarik NATO altında hakim olmuş, yerli çabalar durmuştur. 1960-1974 döneminde Kıbrıs krizleri (1963, 1967) ve 1974 harekatı ithal ikamesini teşvik etmiş, MKEK Alman lisansıyla G-3 ve MG-3 tüfekleri üretmiştir. 1974 ABD silah ambargosu sonrası özerklik çabaları artmış, Türk Silahlı Kuvvetleri Vakfı kurulmuş, TAI (1974, havacılık), Aselsan (1975, elektronik) gibi şirketler faaliyete geçmiştir. 1980'lerde Havelsan (1982), Roketsan (1988) ve TEI (1985, F-16 motor bakımı) kurulmuş, ortak projelerle teknoloji transferi yapılmıştır. Savunma Sanayii Müsteşarlığı (SSM, 1985) geliştirme koordinasyonunu üstlenmiştir. Ancak 1990'lara kadar ithalat bağımlılığı yüksek kalmış, yerli üretim sınırlı kalmıştır. Bu dönemde terörle mücadele (PKK) ve gizli/açık ambargolar (1980-1990) nedeniyle NATO müttefiklerine bağımlılık devam etmiştir. Genel olarak, 2000 öncesi Türkiye savunma ihtiyaçlarını büyük ölçüde yabancı ithalat ve yardımlarla karşılamış, yerli üretim temel seviyede kalmıştır.2010 Sonrası Türk Savunma Sanayiindeki Gelişmeler
2010 sonrası dönemde, Türk savunma sanayii büyük bir dönüşüm geçirmiş, yabancı bağımlılıktan yerli üretime geçiş hızlanmıştır. Bu süreç, 2000'lerin başında başlayan ancak 2010'larda ivme kazanan politikalarla desteklenmiştir. 2004'te Savunma Sanayii İcra Komitesi (Başbakan Erdoğan başkanlığında) 11 milyar dolarlık yabancı ihaleleri iptal ederek yerli projeleri önceliklendirmiş, Milli Tank Projesi (Altay), Milli Muharip Uçak (TAI TF Kaan), Milli Gemi Projesi (MİLGEM), Atak Helikopteri (T129 ATAK) ve Milli Piyade Tüfeği (MPT) gibi girişimler başlatılmıştır. 2016 darbe girişimi sonrası SSM Cumhurbaşkanlığı'na bağlanmış (2017), Savunma Sanayii Başkanlığı (SSB) olarak yeniden yapılandırılmış (2018), karar alma hızı artmıştır.Ana gelişmeler şöyle özetlenebilir:
- Yerli Üretim ve Özerklik Artışı: 2024 itibarıyla savunma ihtiyaçlarının %70'ten fazlası yerli karşılanmakta (2025 hedefi %80), Ar-Ge harcamaları yıllık 3 milyar dolara ulaşmıştır. 3.500 şirket 1.100 proje üzerinde çalışmakta, sektörde 108.000-110.000 kişi istihdam edilmektedir. Özel sektörün rolü artmış, ortak girişimlerle teknoloji transferi yapılmıştır.
- Başlıca Projeler ve Ürünler:
- Havacılık: 2013-2024 arasında 9 askeri uçak üretilip uçurulmuş (Hürkuş, Hürjet, TF Kaan savaş uçağı); TEI tarafından 13 motor tasarlanmış (7'si uçurulmuş, 6'sı seri üretimde). İHA/SİHA'lar: Bayraktar TB2, Anka dronları (Suriye, Libya, Azerbaycan gibi çatışmalarda kullanılmış).
- Kara Sistemleri: Altay tankı, T-155 Fırtına obüsü, T-129 ve T-929 helikopterleri.
- Deniz Sistemleri: Ada sınıfı korvetler, İstanbul sınıfı fırkateynler, TF2000 destroyerleri, MUGEM uçak gemisi.
- Füze ve Silah Sistemleri: UMTAS/OMNAS tanksavar füzeleri, Atmaca gemi savar füzeleri, Hisar/Sipler hava savunma füzeleri, Tayfun/Bora balistik füzeleri, Gökdoğan/Bozdoğan/Gökhan hava-hava füzeleri, SOM/Çakır seyir füzeleri, Akya torpidoları.
- Elektronik ve Diğer: Koral elektronik harp sistemleri, MURAD AESA radarları, Göktürk-3 uydusu.
- İhracat ve Küresel Konum: İhracat 2010'da 853 milyon dolardan 2019'da 3 milyar dolara, 2024'te 7 milyar dolara yükselmiştir (tarihi rekor). Sektör cirosu 2002'de 1 milyar dolardan 2020'de 11 milyar dolara çıkmış, şirket sayısı 56'dan 1.500'e, personel 75.000'e ulaşmıştır. 2010'da küresel top 100 savunma şirketleri listesinde 1 Türk firma varken, 2020'lerde 7'ye yükselmiştir. Örnek ihracat: Pakistan'a 30 T129 helikopteri (1.5 milyar dolar). Türkiye, yumuşak güç diplomasisinde savunma sanayiini kullanmakta, bölgesel ve küresel etkiyi artırmaktadır.
- Zorluklar: Maliyet artışı, beyin göçü, yeni rakipler ve yabancı etki riskleri devam etmekte..
Hiç yorum yok:
Yorum Gönder
Türkiye'nin Partisi AkParti